Natuurbeheer loont: Averbode Bos & Heide wordt Europees topgebied

Uitgestorven plantensoort keert terug door natuurbeheer

In het door Natuurpunt beheerde natuurgebied Dassenaarde te Molenstede (Diest) is de koprus, een voor Vlaanderen uitgestorven plantensoort, door goed beheer terug opgedoken. En meteen met vele honderden exemplaren tegelijk. Voor het natuurbehoud is dit fantastisch nieuws. Het bewijst dat kwetsbare en in gans Europa bedreigde natuurtypes te herstellen zijn door een aangepast beheer en investering.

Koprus Juncus capitatus is zeker geen opvallend of fleurig bloeiend specimen. Zelfs in massa vallen ze amper op aan de oever van het betrokken ven te Molenstede. Het bijzondere is dat deze soort te boek staat als symbool voor de enorme achteruitgang van natuurwaarden of de biodiversiteit in Vlaanderen. Koprus is een echte fijnproever en gaat onmiddellijk op de vlucht voor vervuiling, verzuring, vermesting, verdroging… veroorzaakt door de mens. Wat ooit ondenkbaar was, gebeurde afgelopen eeuw: van ooit algemeen werd het aantal groeiplaatsen van Koprus herleid tot nul! Want koprus is –samen met een hele reeks even bedreigde planten en dieren- kenmerkend voor niet verzuurde of vermeste oevers van vennen of plasjes in vochtige heide, graag met wat leem in de ondergrond. Officieel is de plant bij ons uitgestorven sinds 1949. De laatste groeiplaats was in Oud-Turnhout. In 1995 doken nog enkele plantjes kortstondig op bij de aanleg van een werfweg op het industrieterrein Nieuwland bij Aarschot. Maar echte kansen voor hervestiging in Vlaanderen werden zeer laag ingeschat.

Het is niet evident dat verdwenen planten- en diersoorten terugkeren. Uitzaaien of uitzetten heeft meestal geen zin, want elke soort heeft zijn specifieke habitat of leefgebied. Als soorten verdwijnen is dit meestal een gevolg van problemen met deze habitat. Bij planten kan zich de gelukkige omstandigheid voordoen dat er nog een zaadvoorraad in de ondergrond is achtergebleven. Van veel planten uit heidegebieden is bekend dat de zaden tientallen jaren kunnen overleven in de ondergrond totdat zich terug de voor hen gunstige omstandigheden aandienen. Dit is nu gebeurd in het natuurgebied Dassenaarde.

Onlangs vierden honderden natuurliefhebbers dat Natuurpunt 10 jaar geleden van start ging met de verwerving en het beheer van dit natuurgebied. Dit leverde al mooie resultaten op, zowel voor de natuur als voor natuurliefhebbers die dit gebied bezoeken. Enkele jaren geleden werd besloten om een eeuwenoud ven te herstellen door de overbemeste grond af te graven. Deels om landschappelijke redenen, maar met in het achterhoofd toch de kennis dat een zeldzaam habitat kon terugkeren. Met succes zo blijkt nu: de bijzondere leefgebiedcondities keerden weer en zaden van zeldzame planten konden terug kiemen.

Het succes is te danken aan de inzet van velen. Ten eerste van vrijwilligers die geloven in dit project. Zij brachten alle kennis en ervaring over het gebied samen en zo werd met een goed beheerplan gestart. Ook het observeren van de evoluties op het terrein en van de soorten is vrijwilligerswerk. Met dank aan Pieter Hendrickx voor het ontdekken van deze bijzondere soorten! De stad Diest en de provincie Vlaams -Brabant ondersteunden het beheer en specifiek het herstel van dit ven.

Natuurpunt heeft hoge verwachtingen van het natuurherstel in de regio. Want dankzij de steun van de Europese overheid wordt ook in het naburige Averbode Bos & Heide met dezelfde kennis en inzicht gewerkt aan het herstel van bijzondere vennen. Voor een aantal soorten –zoals koprus- behoort Vlaanderen tot het ‘Atlantisch kerngebied’ in Europa, wat betekent dat we een grote verantwoordelijkheid hebben voor het voortbestaan van deze soorten.

Contact:
Wim Van den Bossche
Diensthoofd Communicatie Natuurpunt
Coxiestraat 11, 2800 Mechelen
Tel: 015-29 72 49, 0475-55 10 61
Fax: 015-42 49 21